Karaburun'da Çalık'ın projesi iptal edilmişti... ''Tehdit devam ediyor'' çıkışı!

İzmir İli, Karaburun İlçesi, Sarpıncık ve Hasseki Mahalleleri Mevkiinde Çalık Rüzgar Enerjisi Elektrik Üretim A.Ş. tarafından yapılması planlanan 32,5 MWm/32 MWe Sarpıncık Rüzgar Enerji Santraline Yardımcı Kaynak Güneş Enerji Santrali (GES) projesine ilişkin Çevresel Etki Değerlendirme (ÇED) süreci Bakanlık görüşleri doğrultusunda sonlandırıldı.

Söz konusu proje; 13 adet rüzgar türbini kurulu olan Sarpıncık Rüzgar Enerji Santrali’ne ek olarak, 23,166 MWm kurulu gücünde yardımcı kaynak GES kurulmasını ve toplamda 32,44 hektarlık bir alanın enerji üretimine tahsis edilmesini içeriyordu.

Karaburun Yerel Fok Komitesi tarafından, Sarpıncık Rüzgar Enerji Santraline Yardımcı Kaynak GES projesi ÇED başvuru dosyası ile ilgili 08.06.2024 tarihinde İzmir Çevre ve Şehircilik İl Müdürlüğü ve T.C. Çevre ve Şehircilik İklim Değişikliği Bakanlığı Tabiat Varlıkları Genel Müdürlüğü Koruma, İzleme ve Özel Çevre Bölgeleri Daire Başkanlığı’na bir değerlendirme raporu sunulmuş ve GES Başvuru dosyasındaki uzman görüşlerinde dahi; projenin kümülatif etkilerinin bitki örtüsü ve vejetasyonun tahribatı, habitat kaybı ve fragmantasyonu gibi beklenen olumsuz etkilerinin açıkça belirtilmesi sebebiyle, Projenin ÇED sürecinin, sonlandırılarak iade-iptal edilmesi istenmişti.

Ayrıca Haseki Muhtarlığı tarafından projenin 13.12.2024 tarihinde yapılan İnceleme Değerlendirme Komisyon (İDK) toplantısından projenin iade-iptal kararının çıkarılması talepli dilekçe ilgili kurumlarla da paylaşılmıştı.

Konuya ilişkin Karaburun Yerel Fok Komitesi tarafından yapılan açıklamada;

“..Sarpıncık GES Projesi ÇED Raporu’na yönelik Karaburun Yerel Fok Komitesi tarafından hazırlanan ve ilgili kurumlarla paylaşılan Değerlendirme Raporu’nda; Söz konusu GES projesinin etkilerinin, Karaburun – Ildır Körfezi Özel Çevre Koruma Bölgesi’ndeki (ÖÇKB) mevcut RES’ler ve koruma kararı sonrası bu santrallere yardımcı kaynak olarak önerilen GES projeleriyle birlikte değerlendirilmesi gerektiği ve geçmişte Sarpıncık RES projesine ilişkin yaşanan yerel çatışmaların, iptal edilen imar planlarının, acele kamulaştırmalara karşı açılan dava süreçlerinin yok sayıldığı, halkın katılımı mekanizmalarının kağıt üzerinde kaldığı ifade edilmişti.

İptal edilen Sarpıncık GES proje alanı; yerleşim alanlarına son derece yakın konumdadır. Sarpıncık Mahallesi’ne yaklaşık 70 metre, Hasseki Mahallesi’ndeki konutlara ise 517 metre mesafede bulunmaktadır. ÇED raporunda, GES’in yaratacağı termal değişimlerin Sarpıncık ve Hasseki’ deki ‘yaşanabilirliği’ ne kadar etkileyeceği belirsizdir. Bilimsel çalışmalara göre yerleşim yerlerine 1 km uzaklıkta GES kurulması uygun değildir ve bazı kaynaklarda GES’ler için mekânsal uygunluk kriterleri belirlenirken bu mesafe 2 km olarak ele alınmaktadır.

GES proje alanı; İzmir–Manisa Planlama Bölgesi 1/100.000 ölçekli Çevre Düzeni Planı’na göre çayır–mera, tarım arazisi ve Karaburun–Ildır Körfezi Özel Çevre Koruma Bölgesi (ÖÇKB) sınırları içerisinde kalmaktadır. Mera Kanunu uyarınca vasfı korunması gereken bu alanlar, geçmişte Çalık Enerji’nin Sarpıncık RES projesi nedeniyle daraltılmıştır. Sarpıncık GES projesi ile birlikte habitat kaybının yanı sıra mera varlığının kaybı ve hayvancılık faaliyetlerinin zayıflaması da söz konusudur. Projenin kırsal kalkınmaya olan etkisi yerleşim yerlerine, meralara ve tarım alanlarına etkileri ile bütüncül bir biçimde ele alınmamıştır.

Nihayetinde, T.C. Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı Tabiat Varlıklarını Koruma Genel Müdürlüğü’nün ".....söz konusu GES projesinin alanda ve çevresindeki ekosistem ile habitat üzerinde olumsuz etkilere neden olacağı" ve yine "....Sarpıncık GES projesi ile ilgili olarak; Karaburun–Ildır Körfezi Özel Çevre Koruma Bölgesi 1/25000 ölçekli Nazım İmar Planının Plan Hükümleri gereğince sunulan revize Ekosistem Değerlendirme Raporu kapsamında, söz konusu GES alanı olarak talep edilen alanların değerlendirilemeyeceği" yönünde görüşleri doğrultusunda Sarpıncık Yardımcı Kaynak GES Projesi’nin ÇED süreci iptal edilmiştir.

Ancak bu iptal kararı, Karaburun-Ildır Körfezi Özel Çevre Koruma Bölgesi’nin korunmasına ilişkin sorunların çözüldüğü anlamına gelmemektedir.

KARABURUN YARIMADASI’NDA KORUMA KARARI SONRASI VERİLEN ÇED KARARLARI, PLAN KARARLARI VE ONAYLAR ÖZEL ÇEVRE KORUMA BÖLGESİ KARARI ÖNCELİKLERİYLE TERS DÜŞÜYOR!..

Karaburun Yerel Fok Komitesi tarafından yapılan itirazlarda pek çok kez vurgulandığı üzere, 1/25.000 ölçekli Karaburun–Ildır Körfezi Özel Çevre Koruma Bölgesi Nazım İmar Planı’nda, plan hükmünde yapılan değişiklikle bölgede plan onayından önce Enerji Piyasası Düzenleme Kurumu’ndan (EPDK) Enerji Üretim Lisansı almış rüzgar ve güneş enerjisi projelerinin, yerleşim alanlarına 1500 metreden daha yakın mesafede kurulabilmesine olanak tanınmıştır. Bu hüküm, koruma kararından sonra lisans alan projelerin de bu kapsamında değerlendirilmesine yol açmakta ve koruma amacını zedelemektedir.

Öte yandan, geçtiğimiz aylarda bazı yardımcı kaynak GES ( Lodos Enerji/Karaburun GES) ve lisanssız GES ( Eğlenhoca/Fırattekstil GES) projelerinin “ÇED Olumlu” veya “ÇED Gerekli Değildir” kararlarına karşı açılan davalar sonuçlanmadan projelere ilişkin imar planları onaylanmış ve askıya çıkmıştır. Bu projeler  zeytinlik alanlar, doğal karakteri korunacak alanlar, hassas alanlar ve orman alanları arasında kalan ekolojik bağlantı/koridor işlevi gören açıklıklar üzerinde önerilmektedir.

Karaburun Yarımadası genelinde çok sayıda RES ve GES projesi bulunmaktadır. Karaburun–Ildır Körfezi Özel Çevre Koruma Bölgesi koruma kararı sonrası önerilen yeni GES projeleri yeni iletim hatları, servis yolları ve altyapı tesisleriyle birlikte orman ve mera tahribatına, habitat bütünlüğünün bozulmasına, ekolojik koridorların parçalanmasına ve yangın riskinin artmasına neden olmaktadır. Her bir projenin etkisinin proje bazında değerlendirilmesi, parçacıl ve kontrolsüz yatırımların önünü açmaktadır.

İptal edilen Çalık Enerji’nin Sarpıncık GES Projesi, Karaburun–Ildır Körfezi ÖÇKB adına olumlu bir karar olmakla birlikte Karaburun-Ildır Körfezi Özel Çevre Koruma Bölgesine ilişkin yönetim planı yapılmadan yatırım girişimlerine yönelik kısıtlayıcı kararlar alınmadığı takdirde Yarımada’nın taşıma kapasitesinin aşılmasıyla doğal, sosyal ve kültürel değerlerine geri dönüşü olmayan zararlar verilecektir.

Karaburun Yerel Fok Komitesi olarak bir kez daha vurguluyoruz: Özel Çevre Koruma Bölgesi ilanının amacı binlerce yılda oluşmuş ekolojik, kültürel ve kırsal değerleri bütüncül bir yaklaşımla korumak olmalıdır. Karaburun Yarımadası’nda koruma kararı sonrası verilen ÇED kararları, plan kararları ve onaylar koruma öncelikleriyle ters düşmektedir..” denildi.