Tarihi barışın önünde İsrail engeli

ABD Başkanı Donald Trump, ABD ile İran arasında Hürmüz Boğazı'nın yeniden trafiğe açılmasını ve ateşkesin uzatılmasını içeren anlaşmanın tamamlandığını duyurdu. Sosyal medya hesabı üzerinden açıklama yapan Trump, cuma günü imzalanacak anlaşmayla birlikte Boğaz'ın mayın temizleme çalışmaları amacıyla açılacağını, böylece hem bölge hem de dünya genelinde petrol akışının yeniden başlayacağını belirtti. ABD Başkanı Donald Trump, ateşkesi "İran İslam Cumhuriyeti ile yapılan anlaşma artık tamamlanmıştır. Herkesi tebrik ederim! Bu vesileyle, Hürmüz Boğazı’nın ücretsiz olarak açılmasını tam yetkiyle onaylıyorum ve eş zamanlı olarak, ABD Donanması’nın ablukasının derhal kaldırılmasını da onaylıyorum. Dünyanın gemileri, motorlarınızı çalıştırın, petroller aksın!" sözleriyle duyurdu.

İran Yüksek Ulusal Güvenlik Konseyi ve İran Dışişleri Bakan Yardımcısı Kazım Garibadi de mutabakat zaptı metninin nihai hale getirildiğini ve resmi imza töreninin İsviçre'de yapılacağını doğruladı. 19 Haziran günü İran Dışişleri Bakanı ve ABD Başkan Yardımcısı Cenevre'de imza için bir araya gelecek. Ancak İsrail, savaşın bittiğini kabul etmeyi reddediyor. İsrail Savunma Bakanı Lübnan'dan çekilmeyi reddettiklerini duyurdu, İran'a karşılık vermeye hazır olduklarını söyledi.

BARIŞIN ÖNÜNDE İSRAİL ENGELİ

Savaşın en büyük destekçisi olan İsrail, anlaşmadan hiç de memnun değil. İsrail'in önemsediği İran'ın vekil güçlere verdiği desteğin sonlandırılması ve balistik füze programının durdurulması ise anlaşmada yer almadı.  İsrail'in talebi olan "İran nükleer programının tamamen yok edilmesi" bir hayal olarak kaldı. Dahası, İran rejimi savaş boyunca siyasi olarak daha da güçlendi. Bu durum İsrail'in sağ kesiminde deprem etkisi yarattı. İsrail Savunma Bakanı İsrail Katz, ateşkese rağmen İsrail ordusunun Lübnan, Suriye ve Gazze'den çekilmeyeceğini söyledi.

Katz, "tüm terör yapılarının yok edileceğini" söyledi ve "bu hatların İsrail'in en büyük başarısı olduğunu" ifade etti. Katz "İran saldırırsa, tüm gücümüzle karşılık vereceğiz" diye ekledi. Aşırı sağcı emniyet bakanı Itamar Ben-Gvir ise duyurular sonrası "ABD-İran anlaşması bizi bağlamıyor. Lübnan'daki Hizbullah tamamen yok edilmeli" açıklamasını yaptı. İsrail'in Lübnan'daki saldırıları devam ettirmesi, İsrail ve İran arasında bir çatışmanın patlak vermesine neden olacaktır. ABD'nin böyle bir çatışmaya İsrail tarafında katılıp katılmayacağı ise merak konusu. Axios'a göre Trump, geçtiğimiz hafta İsrail'i "çatışma durumunda İsrail'i İran füzelerinden korumayacağı" konusunda uyardı.

BOĞAZ HALA MAYINLI

Anlaşma haberinin ardından uluslararası petrol göstergesi Brent petrol Asya işlemlerinde yüzde 4,7 düşerek 81 dolara gerilerken, Japonya'nın Nikkei endeksi yüzde 5'in üzerinde değer kazandı. ABD ve Avrupa vadeli endekslerinde de yükseliş kaydedildi. Bu dönem içerisinde Beyrut'a ya da İran'a gerçekleşebilecek bir saldırı savaşın fitilini yeniden yakabilir. İran'ın Hürmüz Boğazı'na yerleştirdiği mayınlar ise hala mevcut. Bu sebeple petrol akışının eski haline dönmesi için uzun süreli bir barışın gerekli olduğu, mayınların temizlenmesi gerektiğinin altı çizildi. Çatışmaların devam etmesi, petrol piyasına daha büyük bir darbe indirebilir.

ANLAŞMA MADDELERİ NELER?

İran, 60 günlük süre boyunca Boğaz geçişlerinden ücret talep etmeyecek. Dünyadaki petrol ve gaz trafiğinin yaklaşık yüzde 20'sinin geçtiği Hürmüz Boğazı'nın kapalı kalması, küresel enerji krizini tetiklemiş ve ABD'deki kasım ayı ara seçimleri öncesinde yakıt fiyatlarını yükseltmişti. Mutabakat kapsamında İran, nükleer silah edinmeyeceğini ve geliştirmeyeceğini vurgulayacak. Bu esnada Lübnan'daki Hizbullah-İsrail savaşı dahil olmak üzere tüm cephelerdeki çatışmalar duracak. İran'ın elinde bulunan 9 tonun üzerindeki zenginleştirilmiş uranyum stoku, Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı (UAEA) gözetiminde, ülke içinde seyreltilecek. ABD, 60 günlük ateşkes süresince İran'ın petrol satışına olan yaptırımlar askıya alınacak, İran'ın 24 milyar dolarlık dondurulmuş denizaşırı varlıkları da aşamalar halinde serbest bırakılacak. Bu şartların 60 gün içinde yavaşça uygulanması bekleniyor.

İSRAİL'İN KABUSU

Anlaşma öncesinde İsrail'in Beyrut'ta Hizbullah'a düzenlediği saldırıyı eleştiren Trump, İsrail Başbakanı Benjamin Netanyahu'ya tepki göstererek, tüm tarafların geri adım atması ve Lübnan da dahil olmak üzere bölgeye barış getirilmesi gerektiğini vurguladı. Dün akşam İsrail ordusunun Lübnan'ın başkenti Beyrut'u vurması, gerilimi en üst düzeye taşıdı. İran'ın kırmızı çizgisi olan Beyrut, İran'ın misillemesini tetikleyecekti. Ancak ABD hükümeti araya girdi, İran'dan anlaşmayı imzalamasını ve saldırmamasını istedi. Bu esnada ABD Başkanı Donald Trump, hem arka kapı diplomasisinde hem de basının önünde İsrail Başbakanı Netanyahu'yu yerden yere vurdu. Açıkça söven Trump, "Netanyahu'nun mantıklı yargıda bulunma yeteneği yok" dedi. Daha sonra Axios'a konuşan Trump 'Netanyahu'yu cezalandırdığını' söyledi. Lübnan'daki saldırılar sona erdi. Bu durum İsrail'in sağ kesiminde deprem etkisi yarattı. Aşırı sağcı emniyet bakanı Itamar Ben-Gvir, duyurular sonrası "ABD-İran anlaşması bizi bağlamıyor. Lübnan'daki Hizbullah tamamen yok edilmeli" açıklamasını yaptı.

İMZANIN TARİHİ 19 HAZİRAN

İran Yüksek Ulusal Güvenlik Konseyi, varılan mutabakat çerçevesinde Lübnan dahil tüm cephelerdeki savaşın kalıcı ve derhal sona ereceğini, İran'a yönelik deniz ablukasının ise derhal ve tamamen kaldırılacağını bildirdi. Anlaşma, 19 Haziran günü Cenevre'de imzalanacak. ABD Başkanı Trump'ın imzayı bizzat atıp atmayacağı henüz bilinmiyor. ABD Başkan Yardımcısı Vance, Trump'ın törene katılmaması durumunda ülkesi adına imzayı atacak. İran ise Cenevre'ye Dışişleri Bakanı Abbas Arakçi ve Parlamento Başkanı Muhammed Bagır Galibaf'ı imzayı atmak üzere gönderecek. Buna rağmen henüz hiçbir anlaşmaya imza atılmış değil. 19 Haziran'da atılacak imza ise, 60 günlük barış görüşmelerini başlatacak olan mutabakat zaptı.