İzmir’de yerel yönetim ve iş dünyasından ortak zirve: Cesaretin Adı: Kadın-103 Yıllık Cesaret

Türkü ERBİL/SONKALEİZMİR- 8 Mart Dünya Kadınlar Günü kapsamında düzenlenen “Cesaretin Adı: Kadın- 103 Yıllık Cesaret” başlıklı zirve Tarihi Havagazı Fabrikası’nda hayata geçirildi. İzmir Büyükşehir Belediyesi, Batı Anadolu Sanayici ve İş İnsanları Derneği (BASİFED) ve TOBB İzmir Kadın Girişimciler Kurulu paydaşlığında ve İzmir Büyükşehir Belediye Başkanı Cemil Tugay ev sahipliğinde gerçekleştirilen zirvede Tugay’ın eşi Öznur Tugay ise projenin fikir sahibi olarak yer aldı.

Zirveye; ilçe belediye başkanları, İzmir Büyükşehir Belediyesi meclis üyeleri, STK’lar, oda ve birlik temsilcileri ve İzmirli kadınlar katıldı. 

CEMİL TUGAY: “ÜZERİMİZDE BİR KARA BULUT GİBİ DURUYOR”

Eşi Öznur Tugay ile ilk defa bir toplantıda beraber konuştuklarını belirten İzmir Büyükşehir Belediye Başkanı Cemil Tugay, kadına şiddete dikkat çekti. Tugay konuşmasında, “Değerli eşimi gururla dinledim. Emeğini takdir ediyorum. İşin sıkıntılı taraflarını konuşmak lazım; toplantının da asıl amacı bu. 8 Mart nedeniyle her şeyi tekrar değerlendirme ihtiyacı duyuyoruz. Bir tarafımızda mücadeleyi yapanları kutlamak var, diğer tarafta ise “Kutlanacak aşamada mıyız?” diye düşünüyoruz. Bütün ülkede, hatta dünyada bu problem var. Türkiye ise bunu en ağır şekilde yaşayan ülkelerden birisi. Kadına şiddet ve kadın cinayetleri üzerimizde bir kara bulut gibi duruyor. Erkeklerin kendilerini kadına şiddet uygulayabilecek durumda görmeleri akıl alacak gibi değil. 2026 yılındayız. On binlerce yıllık insanlık medeniyetini, bilimin geldiği noktayı düşündüğünüzde erkek üstünlüğünü neye dayanarak savunabiliriz, bilmiyorum. Yüzyıllar içerisinden gelen bir kültür olduğunu ve henüz insanların aklında bu sorunu çözemediğimizi hatırlamalıyız. Yapacak çok iş var” dedi. 

“BU HAKSIZLIK DURMALI”

2 Mart akşamı sekiz yaşındaki kızı Hifa İkra Şengüler ile birlikte ölü bulunan Fatmanur Çelik’in kamuoyunda yankı uyandıran ölümüne değinen Tugay, “Bir adamın istismarına uğrayıp onunla zorla evlendirilen, bununla da kalmayıp 8 yaşındaki çocuğunu babasının istismarından korumaya çalışırken sonunda hayatını sonlandırma kararı veren Fatma Nur isimli kadın, Türkiye’nin tarihinde en büyük acılardan birini yaşamıştır. Bildirmesine rağmen, “Koruyun bizi” demesine rağmen korunamadı. Çocuğu yemeden içmeden perişan hale geldiğinde bile yardım istedi ama korunamadı. Cenazesinde kadınların erkekleri itip ona sahip çıkmasını takdir ettim. Haklıydılar. Allah inancımız varsa bunu açıklayamayız. Buna neden engel olamadığımızı açıklayamayız. Çok güçlü bir şekilde tepki göstermeliyiz. Böyle olaylarda milyonlarla sokağa dökülmek lazım. Bu zulüm bitmeli, bu haksızlık durmalı. Kadınların iş dünyasında yeterince güçlü var olmaması, onlara yeterli olanak sağlanmaması, teşviklerin yetersiz kalması ve dolayısıyla kadınların ekonomik açıdan güçsüz hale gelmesi arka plandaki önemli sebeplerden birisi. Bu sebeple bu toplantı çok önemli. İstihdam oranında kadınlar erkeklere göre çok geride. Kadınların yalnızca belli işleri yapabileceği düşünülüyor” diye konuştu. 

"EN ÇOK KADIN ŞOFÖR İZMİR'DE"

İzmir Büyükşehir Belediyesi’nin kadın istihdamı konusunda çalışmalar sürdürdüğünü belirten Tugay, “İzmir’le gurur duyuyoruz; özellikle belediyeler kadınlara çok daha fazla olanak tanıyor. Türkiye’de en çok kadın otobüs şoförü İzmir’de var. Yaklaşık 300 civarında kadın otobüs şoförümüz var. Arka planda sağdan soldan “Kadınlar iyi otobüs şoförü değil” diyenler oluyor. Bunu yaşıyorum. Ama biz bununla mücadele ederek bunu yapıyoruz. Kaza oranlarına ve şikâyetlere bakalım. Kadın otobüs şoförleri daha başarılı. Daha az kaza yapıyorlar, daha az şikâyet alıyorlar. Kadınlar erkekler kadar iyi yapıyor. Neden bundan rahatsız oluyorsunuz? Belki de birileri ayaklarının altından bir şeylerin kaydığını hissediyor. Kadınların verilen görevlere erkeklerden daha fazla sahip çıktıklarını gördüm. Başarılı olmak için yürekten çalışıyorlar. Onların “anaç” duygusu, merhametle beraber çalışkanlığı bir araya geldiğinde daha başarılı oluyorlar. Yine burada şunu söylemem lazım: Herhangi bir yarışta kadınlar neden geride kalıyor? Çünkü o noktaya getirilmiyorlar. Okul çağından itibaren sürekli geride bırakılıyorlar. Bu, toplumun bilinçaltında yaptığı bir şey. Doktor arkadaşlarım burada. Cerrah olmaktan bahsettiğimizde “Kadınlar iyi cerrah olmaz” deniyor. Tanıdığım Ayşegül isimli ablam, tanıdığım en iyi cerrahlardan biridir. Kadınlar üstündür demiyorum. Erkekler üstün değildir diyorum. Eşittirler diyorum. İnsanlara eşit fırsatlar verecek şekilde eğitim seviyesini ayarlayıp insanları eşit şartlarda yarışacak hale getirmeliyiz” ifadelerini kulladı. 

ÖZNUR TUGAY: “BİRLİKTE YÜRÜDÜĞÜNDE HİÇBİR HEDEF UZAK DEĞİL”

Projenin fikir sahibi olarak konuşmalarını yapan Öznur Tugay, “Emeği onurlandırmak, cesareti selamlaşmak, umudu büyütmek için beraberiz. Kadın hayatın başlangıcıdır. Tarih boyunca kadınlar kimi zaman en önde yürüyerek toplumların yerini değiştirmiştir. Sessizce ama kararlılıkla iz bırakmışlardır. Halide edip Adıvar, Sabiha Gökçen, Süreyya Ağaoğlu gibi... Kadına yönelik şiddet ve kadın cinayetleri yalnızca bir trajedi değildir. Yapılması gereken saygıyı bir nezaket göstergesi olmaktan çıkarmaktır. Kadınların eğitimde, iş hayatında eşit şekilde yer aldığı bir düzeni şekillendirmektir. Türkiye’de kadınların istihdam oranı yüzde 31. Fırsat eşitliği yalnızca bir kavram olmaktan çıkarılıp gerçeğe dönüştürülmelidir. Bugün artık biliyoruz ki bir toplumun gelişmişliği kadınların özgürlüğü ile doğru orantılıdır. Güçlü bir gelecek ancak beraber inşa edilir. İzmir in güçlü kadınlarının bir araya gelerek attığı adım kadınların dayanışmasının büyüdüğü bir geleceğin habercisidir. Biz inanıyoruz ki kadınlar birlikte yürüdüğünde hiçbir hedef uzak değildir. Bu ülkede kendi ayakları üzerinde duran her kadının arkasında tek bir erkek vardır Mustafa Kemal Atatürk” ifadelerini kullandı. 

DENİZ CELEP: “SADECE SÖZDEN İBARET OLUR”

TOBB İzmir Kadın Girişimciler Kurulu İcra Komitesi Başkanı Deniz Celep, düzenlenen zirve ile güçlü seslerin bir araya geldiğinin altını çizdi. Sanat, akademi ve sivil toplum alanlarında diğer kadınlara öncü olmuş örnek isimlerin zirvede yer aldığını belirten Celep, “Bu örnek kadınların sunumlarından da göreceğimiz gibi, ekonomik, sosyal ve kültürel anlamda kadınların toplumdaki kurucu ve taşıyıcı rolü, her geçen gün daha güçlü şekilde görünür hale geliyor.  Ancak 8 Mart hem kadın başarılarının kutlandığı hem de cinsiyet eşitliğinin önündeki engellerin ortadan kaldırılması için taleplerin daha gür sesle dile getirildiği bir gün. Bugün Birleşmiş Milletler Kadın Örgütünün yayımladığı dünya genelindeki istatistiklere baktığımızda, kadınlar ve kız çocuklarının, erkeklerin yasal haklarının sadece yüzde 64'üne sahip olduğunu görüyoruz. Araştırılan ülkelerin neredeyse yüzde 70'inde kadınlar, adalete erişimde erkeklerden daha fazla engelle karşılaşıyor. Hem ekonomik hem de sosyal nedenlerle milyonlarca kadını adalet sisteminin dışında kalıyor. Oysa biliyoruz ki adalet olmadan haklar sadece sözden ibaret olur” ifadelerini kullandı. 

“MADALYONUN DİĞER YÜZÜNÜ ELE ALMAK GEREK”

Pandami nedeniyle düşük seviyelerde seyreden kadın istihdamının son dönemlerde artış gösterse de cinsiyetler arasında gözle görülür bir artış olduğunun vurgulaya Celep, “İstatistikler 2024 yılı itibarıyla kadınların dünyadaki toplam işgücünün yüzde 41’ini temsil ettiğini, bu oranın son 10 yılda sadece 2 puan arttığını gösteriyor. Dünya Çalışma Örgütü raporları da işgücü gelirindeki cinsiyet eşitsizliklerinin büyük ölçüde devam ettiğini yansıtıyor.  Kadının ekonomiye dahil olmaması, iş gücünün dışında kalması, hem gelişmiş ülkeler hem de gelişmekte olan dünya için mevcut ekonomik düzende büyük bir kayıp anlamına geliyor.  Nitekim istatistiklerin de gösterdiği gibi, oransal olarak işgücüne katılım yavaş yavaş artıyor olsa da burada temel problemler; hem kadın emeğinin daha fazla kayıt dışı kalıyor olması hem de gelir eşitsizliklerinin kadınları daha çok etkiliyor olması. Türkiye'de de kadın işgücüne katılım ve istihdam oranları son 10 yılda yüzde 25-30 bandından yüzde 30-35 seviyelerine yavaş bir artış gösterdi. Ancak bu oran yüzde 60-64 olan OECD ortalamalarının oldukça altında kalıyor. Kadın istihdamı, evlilik ve çocuk sahibi olma gibi faktörlerden etkilenirken, eğitim düzeyi yükseldikçe işgücüne katılım artıyor. Ancak kırsaldaki düşüş ve kayıt dışılık hala Türkiye’de de temel sorun. Peki ülkemizde daha çok kadını sadece bir çalışan değil; aynı zamanda bir girişimci, bir lider olarak görebilmemiz için neler gerekiyor? Kadınların gelir elde etmenin yanında, geliri yönetmeyi de öğrenmesi, finansal bilgiyle donanması çok önemli. Herkesin her zaman başta ifade ettiği gibi, eğitim şart. İkinci olarak, özellikle risk almayı ve bağımsız hareket etmeyi mümkün kılacak hukuki güvence açısından kadınlar yasal haklarının farkında olup bu hakları savunabilmeli. Bir diğer önemli unsur sosyal çevre… İş dünyasında var olabilmek için geniş bir sosyal çevre ve etkin bir iletişim ağı da büyük önem taşıyor. Sağlam bir network başarı için anahtar.  Ama hepsinden önemlisi, bugünkü etkinliğimizin başlığında da vurgulandığı gibi, cesaret… Karar alma, riski yönetme, başarısızlık karşısında toparlanıp yola devam etme cesareti olmazsa olmaz. Bu noktada madalyonun diğer yüzünü de ele almak gerekiyor” diye konuştu. 

İŞVERENLER NELER YAPABİLİR?

İstihdamda işverenlerin üzerine de birçok görev düştüğünün altını çizen Celep; iş hayatında cam tavan ve ücret eşitsizliğiyle mücadele için şeffaf ücret politikaları, kota uygulamaları, mentorluk programları ve tarafsız performans değerlendirme sistemlerinin önemine değindi. Celep konuşmalarını şu sözlerle noktaladı: 

“İşverenler olarak cinsiyetçi önyargıları yıkan eğitimler, esnek çalışma saatleri ve eşit fırsat sağlayan terfi süreçleri için şeffaf kriterler belirlemeliyiz. Kariyer gelişiminde liyakate dayalı, somut, önyargıdan arındırılmış ve herkesin bildiği kriterler kullanarak aynı işi yapanlar arasında cinsiyet kaynaklı ücret farklarını kapatmak için performans değerlendirme ve ücret skalalarını şeffaflaştırmak gerekiyor.
Kadınların liderlik becerilerini geliştirecek, tecrübeli yöneticilerden destek alabilecekleri mentorluk/koçluk programlarının yanı sıra, üst düzey yönetim pozisyonlarında kadın çalışan oranını artırmak için belirli hedefler ve kotalar konulabilir.
Ama her şeyden önemlisi, kurumsal kültürün değişimi. Cam tavanın varlığını kabul ederek, kurumsal önyargıları ve "erkek işi" algısını yıkacak, cinsiyet eşitliği temelli bir kültürü hem iş hayatında hem toplumsal hayatta yerleştirmeliyiz. Biz TOBB İzmir Kadın Girişimciler Kurulu olarak, değerli üyelerimizin bilgi ve deneyimlerini birleştirip İzmir’in girişimcilik ekosistemini kadın gücü ile daha ileri taşıyacak, yapısal bir dönüşüme katkı sağlayacak proje ve çalışmalar gerçekleştiriyoruz. Sanayide, tarımda, turizmde kadın eli projelerimizle farklı sektörlerdeki kadın girişimciliğini ve kadın istihdamını artıracak eğitimler düzenliyor, deneyim paylaşımı ve mentörlük programları uyguluyor, İzmir’de başlattığımız ve diğer illerdeki kadın girişimciler kurullarına da model olarak yaygınlaştırmaya başladığımız eşitlik yıldızları projemizle de işletmelerin karar alma mekanizmalarında daha fazla kadının görev almasını sağlayacak bir sistemin kurulmasına öncülük ediyoruz. Özellikle Export Up İhracatta Kadın Eli Programı, Türkiye’nin Girişimci Kadın Gücü Yarışması ve Yükselen Markalar Projemiz, kadınların ticari ve dijital pazarlama becerilerini geliştiren, farklı pazarlara açılmalarına imkân sağlayan ve sürdürülebilir büyümeyi hedefleyen önemli girişimler… Burada tamamını aktarmak mümkün olmasa da bütün bu çalışmalar İzmir’de büyükşehir belediyemiz, odalarımız, borsamız, Ege İhracatçı Birlikleri, BASİFED gibi güçlü sivil toplum kuruluşlarımızın iş birliğiyle daha da geniş bir etki alanına kavuşuyor. İşte bu iş birliğinin güzel bir örneği olan 9 mart Cesaretin Adı Kadın zirvemizin gerçekleşmesinde emeği geçen, zirveye katkı veren herkese bir kez daha teşekkür ediyor, bu zirvenin kadınıyla, erkeğiyle tüm toplumu kucaklayacak güzel bir gelecek için umut ve cesaret dolu bir başlangıç olmasını diliyorum.”

SEMİHA GÜNEŞ: “YETERLİ Mİ? BENCE DEĞİL”

BASİFED Yönetim Kurulu Başkanı Semiha Güneş, 8 Mart'ı sadece bir "kutlama günü" olarak görmenin eksiklik olacağını belirterek, “8 Mart; hatırlama, fark etme ve kararlılık günüdür. O yüzden bu buluşmaya "Cesaretin Adı Kadın" dedik. Kadınların güvenliği, eşitliği, emeğinin karşılığı ve fırsatlara erişimi konusunda hâlâ çözmemiz gereken önemli sorunlar var. Ama aynı zamanda şunun da farkında olmalıyız: Kadınların güçlenmesi yalnızca bir sosyal adalet meselesi değildir; bir kalkınma, rekabetçilik ve güçlü bir toplum sorunudur. Bu noktada Cumhuriyetimizin kurucusu Mustafa Kemal Atatürk'ü özellikle anmadan geçmek mümkün değildir. Atatürk, daha Cumhuriyetin ilk yıllarında kadınların toplumdaki yerini şu sözlerle ifade etmişti: "Dünyada her şey kadının eseridir” dedi.  Birçok ülke kadınlara temel hakları tartışırken, Türkiye'de kadınlar seçme ve seçilme hakkına kavuşmuş, eğitimde ve çalışma hayatında yer almaları devlet politikası haline getirilmiştir. Bu vizyon aslında bize çok net bir şey söylüyor: Bir toplum kadınları kadar güçlüdür. İzmir'e baktığımızda bu gerçeği sayılarla da görüyoruz. Kentimizde kadınlar, nüfusun yüzde 50,4'ünü oluşturuyor. Bu potansiyeli ekonomiye, istihdama, üretime ve yönetime tam olarak yansıtmadan; ne büyümeyi sağlayabiliriz ne de refahı kalıcı hale getirebiliriz. Evet, İzmir'de kadınların işgücüne katılım oranının Türkiye ortalamasının üzerinde olması önemli bir avantaj. Ama yeterli mi? Bence değil. İşte tam da bu noktada BASİFED olarak hedefimizi açıkça ifade etmek isterim: Kadınların ekonomik katılımını İzmir'de büyümenin ve sosyal refahın en önemli kaldıraçlarından biri haline getirmeliyiz. Çünkü artık çok hızlı değişen bir dünyada yaşıyoruz. Her gün yeni meslekler, yeni iş modelleri ve yeni değer zincirleri ortaya çıkıyor. Kadınların bu alanlara erişimi güvence altına alınmazsa, refahın ölçeği de sınırlı kalacaktır. Bu nedenle kadınların yeni işlere geçişini kolaylaştıran eğitimler, sertifikasyonlar, işe yerleştirme mekanizmaları, esnek ve güvenceli çalışma modelleri ve bakım yükünü hafifleten çözümler geliştirmemiz gerekiyor” diye konuştu. 

“İZMİR GÜÇLÜ POTANSİYELE SAHİP”

İzmir’in işgücü ve istihdam potansiyelinden bahseden Güneş, “İzmir, bir yandan liman kenti kimliğiyle ticaretin ve üretimin kavşağında, diğer yandan güçlü üniversiteleri, teknoparkları, girişimcilik ekosistemi ve kültürel dinamizmiyle yaratıcı ekonominin doğal sahnesi… Kadınların bu alanlardaki payı artmadıkça, büyümenin hızını ve verimini artırmamız mümkün değil. Bu noktada güzel bir örnek olduğu için geçtiğimiz yıl İZKA desteğiyle gerçekleştirdiğimiz "Girişimci Kadınları Güçlendirme Programı"nı özellikle anmak isterim. BASİFED olarak 30 genç kadın girişimcimize birebir mentörlük desteği sağladık. Finans, yeşil tasarım, pazarlama, iş ağı oluşturma ve ekip yönetimi gibi alanlarda önemli eğitimler verdik. Bu programdan aldığımız geri dönüşler bize bir şeyi açıkça gösterdi: Kadınların yaratıcılığı ve üretkenliği İzmir için muazzam bir potansiyel. Ve bu potansiyelin büyümesini hep birlikte desteklememiz gerekiyor” dedi. 

SORUMLULUK TEK BİR KURUM ÜZERİNE YIKILMAMALI

İzmir'in ve kadınların güçlenmesi, tek bir kurumun tek başına taşıyamayacağını belirten Güneş, “Bu nedenle İzmir Büyükşehir Belediyesi, TOBB Kadın Girişimciler Kurulu ve BASİFED olarak; yani kamu, odalar ve sivil toplum olarak işbirliğimiz büyük önem taşıyor. Bugün 8 Mart vesilesiyle gelin bir ortak hedef belirleyelim: İzmir'in tüm ekonomik sektörlerinde kadınların payını artırmayı, ölçülebilir ve takip edilebilir bir yol haritası haline getirelim. Çünkü güçlü sloganlar değil, ölçülebilir ilerleme güven verir. Sözlerimi bitirirken şunu söylemek isterim: 8 Mart'ı; eşitliğin, güvenliğin, firsata erişimin ve görünmeyen emeğin görünür kılındığı bir gün olarak sahiplenelim. Cumhuriyetimizin bize emanet ettiği o güçlü vizyonu hatırlayarak, kadınların üretimde, bilimde, sanatta ve yönetimde daha güçlü yer aldığı bir gelecek için birlikte çalışalım. Ramazan ayının ruhuna yakışır biçimde; dayanışmayı büyüten ve kadınların hayatını kolaylaştıran adımları birlikte atalım. Çünkü biliyoruz ki; kadınlar yükselirse Toplum yükselir, kadınlar güçlenirse Türkiye güçlenir, Bu inançla tüm kadınların 8 Mart Dünya Kadınlar Gününü kutluyorum” ifadelerini kullandı.